Strona główna
Piękna plaża - ląd i woda

Tam, gdzie ląd styka się z morzem

02/05/2018

Wzdłuż wybrzeża Morza Bałtyckiego cięgnie się pas pobrzeży, czyli pas nadmorskich równin porozcinanych dolinami rzek. Krajobraz nadmorski ukształtowały: wiatr i siły przyrody, których nie spotykamy w innych częściach Polski - morskie fale i przybrzeżne prądy morskie.

Woda i wiatr rzeźbią wybrzeże

Wybrzeże Morza Bałtyckiego na przeważającej długości jest wybrzeżem niskim. Fale wyrzucają tu na brzeg piasek, dzięki czemu powstają piaszczyste plaże, często bardzo rozległe. Wzdłuż plaż ciągną się wydmy - charakterystyczne dla krajobrazu nadmorskiego wzniesienia usypane z piasku przez wiatr. Niektóre wydmy, tak zwane wydmy ruchome, na skutek stałego przewiewania piasku przesuwają się na znaczne odległości - rocznie nawet o 10 m. Może to powodować niszczenie obszarów leśnych na trasie ich wędrówki.

Poza falami i wiatrem na kształt wybrzeża niskiego wpływają także przybrzeżne prądy morskie, czyli „strumienie” wody morskiej płynącej wzdłuż wybrzeża. Na skutek ich działalności powstają charakterystyczne dla krajobrazu nadmorskiego jeziora przybrzeżne, takie jak: Łebsko, Jamno i Gardno.

Warto wiedzieć

Najczęstszą przyczyną falowania wody jest wiatr. Im jest silniejszy, tym fale są wyższe.

Na Morzu Bałtyckim podczas sztormów fale osiągają zwykle 2-3 m wysokości, ale w czasie bardzo silnych sztormów zdarzają się i ponad 10-metrowe.

Na niewielkich odcinkach polskiego wybrzeża występuje wybrzeże wysokie, zwane też klifem (na zachodzie m.in. na wyspie Wolin, oraz na wschodzie koło Władysławowa i Gdyni). Brzegi są tam urwiste, wznoszące się pionowo nawet kilkadziesiąt metrów nad poziom morza. Podczas sztormów morskie fale uderzają w nie z ogromną siłą. Podcięte zbocza osuwają się, a woda unosi ich fragmenty w głąb morza.

Wskutek niszczącego działania fal sztormowych brzeg wysoki cofa się rocznie o ok. 1 m. Widać to np. w Trzęsaczu położonym w połowie drogi między Międzyzdrojami a Kołobrzegiem. Tamtejszy kościół, rokrocznie „zbliżał się” do morza, aż w 1912 r. część jego murów runęła do wody. Obecnie na stromym urwisku zachowała się jedynie południowa ściana kościoła.

Kształtowanie wybrzeża przez Wisłę

Oprócz morskich fal i prądów ważną rolę w kształtowaniu polskiego wybrzeża odegrała Wisła, która przyczyniła się do powstania Żuław Wiślanych. Kilka tysięcy lat temu na obszarze obecnych Żuław Wiślanych i Zalewu Wiślanego istniała ogromna zatoka morska. Przez wieki Wisła nanosiła do niej olbrzymie ilości mułu, aż na części jej obszaru utworzył się ląd. Z dawnej zatoki morskiej pozostał obecny Zalew Wiślany oraz płytkie jezioro Druzno. Muł jest skałą bogatą w substancje pokarmowe dla roślin. Wytworzyły się na nim żyzne gleby - mady. Dzięki madom Żuławy są jednym z najważniejszych terenów rolniczych w Polsce.

Część Żuław jest położona poniżej poziomu morza. Taki obszar nazywamy depresją.

Jak ludzie gospodarują na pobrzeżu bałtyckim?

Najbardziej przekształconymi przez człowieka fragmentami pobrzeży są: na zachodzie Szczecin i jego okolice, a na wschodzie miasta skupione nad Zatoką Gdańską, m.in. Gdańsk i Gdynia. W tych trzech wymienionych miastach znajdują się najważniejsze w Polsce porty morskie i rybackie. Do portów przybijają statki przywożące ludzi i towary. W portach rybackich stacjonują kutry, które służą do łowienia ryb. Obszar między Szczecinem a Gdańskiem jest słabo przekształcony przez człowieka. Ludność tej części pobrzeży utrzymuje się przede wszystkim z turystyki i rolnictwa. Wzdłuż całego wybrzeża są rozsiane miejscowości turystyczne i wypoczynkowe. Latem przyjeżdżają do nich setki tysięcy turystów i wczasowiczów spragnionych słońca i kąpieli morskich.

Nad morzem często wieje bryza

Nad morzem podczas pięknej pogody często wieje wiatr, który nazywamy bryzą. W dzień bryza wieje znad morza w kierunku lądu - jest to bryza morska, nazywana też dzienną.

W nocy bryza wieje znad lądu w kierunku morza - jest to bryza lądowa, nazywana też nocną. Dlaczego bryza zmienia kierunek? Dzieje się tak za sprawą różnicy ciśnienia atmosferycznego nad lądem i nad morzem. Wiatr wieje z obszaru o wyższym ciśnieniu atmosferycznym w kierunku obszaru o niższym ciśnieniu. W dzień wyższe ciśnienie jest nad morzem, więc wiatr winie w kifimnku lądu. W nonv iest odwrotnie.

To najważniejsze!

■    Krajobraz nadmorski jest kształtowany przez wiatr, fale i prądy morskie.

■    W krajobrazie nadmorskim występują: niskie wybrzeża z piaszczystymi plażami i wydmami, jeziora przybrzeżne, mierzeje oraz wysokie brzegi (klify) niszczone przez fale.

■    Wiele wieków temu nanoszone przez Wisłę osady zasypały dawną zatokę morską, przekształcając ją w ląd. W ten sposób powstały Żuławy Wiślane.

■    Na pobrzeżach bałtyckich rozwinęły się: turystyka, transport morski, rybołówstwo i rolnictwo.