Strona główna
Tajemnice kolorów jesieni

Tajemnice kolorów jesieni

09/04/2017

Gdy temperatury zaczynają spadać, dni stają się krótsze i coraz częściej zrywa się chłodny wiatr, na północnej półkuli naszej planety dokonuje się jedna z największych przemian w przyrodzie. Wywołuje ją 40 miliardów ton liści, które, obumierając niemal równocześnie, umożliwiają powstanie na ziemi nowego życia.

Ile kolorów ma las?

W Polsce występuje około pięćdziesięciu gatunków drzew liściastych. Ich liście różnię się nie tylko kształtem i wielkością, lecz także barwą. Ta ostatnia różnica staje się wyraźna dopiero jesienią. O tej porze roku z liści znika chlorofil, zielony barwnik, który dominował do tej pory. Widoczne stają się żółte ksantofile, pomarańczowe i czerwonawe karotenoidy czy też krwistoczerwone, a nawet niebieskie i fioletowe, antocyjany. Dopiero teraz można zaobserwować, że każdy rodzaj liścia ma unikatowe zestawienie barwników - to jak odcisk palca pozostawiony przez naturę.

Jak liście chronią się przed słońcem?

Jesienią ważna rola przypada przede wszystkim barwnikom czerwonym, czyli antocyjanom. Dbają one o to, by drzewo mogło jak najdłużej pobierać z liści niezbędne dla życia substancje odżywcze. Jak to działa? W październiku, gdy nie ma już zielonego chlorofilu, promieniowanie słoneczne łatwo uszkadzałoby wrażliwe komórki, powodując przedwczesne opadanie liści z cennymi substancjami odżywczymi. Dzięki swojej ciemnej barwie antocyjany pochłaniają jednak promieniowanie, wskutek czego drzewo zyskuje na czasie. Ponadto ciemne pigmenty wiążą wolne rodniki. W przeciwnym wypadku cząsteczki te mogłyby powodować uszkodzenie komórek i szybsze obumieranie liści.

Skąd bierze się jesienna mgła?

0 mgle mówimy wtedy, gdy widzialność spada poniżej jednego kilometra. Snujące się nisko obłoki powstają najczęściej wieczorem lub w nocy, gdy ochładza się ciepłe i wilgotne powietrze tuż nad powierzchnią ziemi. Z tego powodu mgła najczęściej pojawia się właśnie jesienią. O tej porze roku powietrze staje się coraz chłodniejsze, zawarta w nim para wodna skrapla się i zamienia w mgłę, która może przybierać najróżniejszą postać.

Jak powstaje gleba z liści?

powierzchnię wielkości boiska piłkarskiego spada do 20 ton listowia. W ciągu zaledwie kilku miesięcy zduszone zostałyby wszelkie przejawy życia, drzewa obumarłyby, a zwierzęta zostałyby pozbawione pokarmu i schronienia - gdyby nie cała armia ślimaków, robaków, bakterii i grzybów czekająca na odpady organiczne i gotowa je odpowiednio zagospodarować. Ponad 100 bilionów organizmów przypadających na metr sześcienny ziemi kompostuje liście, przekształcając je w świeżą, żyzną glebę i stając się tym samym jednym z najważniejszych czynników umożliwiających funkcjonowanie nie życia na naszej planecie.

Czy jesień nadchodzi coraz później?

Badania przeprowadzone przez Uniwersytet Techniczny w Monachium wykazały, że jesień w naszej części Europy zaczyna się obecnie 3 dni później niż jeszcze 30 lat temu. Prognozuje się również, iż do końca wieku początek jesieni przesunie się o kolejne 3 tygodnie. Inny termin rozpoczęcia meteorologicznej jesieni nie będzie przy tym jedynym skutkiem zmian klimatycznych. Naukowcy ostrzegają, że w przyszłości w listopadzie będzie o 6 procent więcej wietrznych dni, a częstotliwość opadów deszczu ma wzrosnąć nawet o 30 procent!

Ile żywych stworzeń mieszka na liściu?

Naukowcy niedawno podali, że na powierzchni jednego liścia żyje średnio ponad 100 milionów mikroorganizmów. Są to bakterie, mikroskopijne algi oraz drożdże, których na każdym hektarze lasu jest około 14 kilogramów. Większość mieszkańców liścia obumiera, gdy jesienią znika ich główne źródło pożywienia, czyli barwnik chlorofil.

Jak działa w liściu elektrownia słoneczna?

Chlorofil, zielony barwnik liści, umożliwia wykorzystanie energii słonecznej do wytwarzania z wody i dwutlenku węgla węglowodanów, które stanowię dla roślin substancje odżywcze i budulcowe. Cały ten proces przekształcania znamy z lekcji biologii pod nazwą fotosyntezy. Jego produktem ubocznym jest tlen, który jest niezbędny do życia dla większości ziemskich organizmów. Na poniższym przekroju widać dokładnie, jak jest zbudowany liść (tu na przykładzie ciemiernika białego).

Osłona

Zewnętrzna warstwa tkanki liścia to tzw. epiderma (kolor brunatny). Umieszczone są w niej aparaty szparkowe, które umożliwiają wchłanianie C02 oraz oddawanie pary wodnej i tlenu.

Warstwa ochronna

Cała powierzchnia liścia pokryta jest kutykulą - rodzajem woskowatej powłoki. Zapobiega zanieczyszczeniom i zatykaniu się aparatów szparkowych oraz niekontrolowanej utracie wody.

Przetworniki energii

Rozmieszczone pionowo chloroplasty (ciemnozielone) przekształcają pod wpływem światła wodę i C02 w glukozę.