Strona główna
Las - obszary chronione

Obszary i obiekty chronione w Polsce

20/02/2018

W Polsce, podobnie jak w innych krajach, wyjątkowo cenne elementy przyrody podlegają specjalnej ochronie. Służą temu parki narodowe i krajobrazowe oraz rezerwaty przyrody. Znajdujące się pod ochroną pojedyncze obiekty nazywamy pomnikami przyrody.

Jakie są formy obszarowej ochrony przyrody?

Na obszarach o szczególnych walorach przyrodniczych zakłada się parki narodowe, rezerwaty przyrody lub parki krajobrazowe.

Parki narodowe tworzy się na obszarach liczących co najmniej 1000 hektarów. Służą ochronie przyrody tego terenu oraz charakterystycznych cech jego krajobrazu. W Polsce istnieją obecnie 23 parki narodowe. Każdy z nich ma swój symbol. Na przykład symbolem Białowieskiego Parku Narodowego jest żubr - zwierzę ocalone przed wyginięciem i przywrócone Puszczy Białowieskiej.

Rezerwaty przyrody obejmują na ogół znacznie mniejsze tereny niż parki narodowe. Ochronie podlega w nich albo cała przyroda (np. niezmieniony przez człowieka fragment lasu), albo wyjątkowo cenne elementy przyrody ożywionej (np. rzadkie gatunki roślin lub zwierząt) bądź nieożywionej (np. ciekawie ukształtowane grupy skał).

W Polsce istnieje ponad 1400 rezerwatów przyrody. Najwcześniej utworzono rezerwat Cisy Staropolskie im. Leona Wyczółkowskiego. Jest to największe w Europie skupisko cisów pospolitych rosnących w naturalnych warunkach.

W parkach narodowych i rezerwatach przyrody prowadzi się często intensywne badania naukowe, a także działalność edukacyjną i turystyczną.

Niektóre fragmenty parków narodowych i rezerwatów wykorzystuje się pod uprawę roślin lub wypas zwierząt. Działania te są jednak ograniczone licznymi przepisami i całkowicie podporządkowane ochronie przyrody.

Parki krajobrazowe to obszary chronione o znacznej powierzchni. Największym z nich jest Park Krajobrazowy Doliny Baryczy o powierzchni ponad 80 000 ha. W większości leży on w granicach województwa dolnośląskiego. Do jego osobliwości należą kompleksy stawów, podmokłe łąki oraz lasy, m.in. bory sosnowe, łęgi i grądy. W parku żyją liczne gatunki ptaków wodno-błotnych. Niektóre zakładają tu swoje gniazda, inne odpoczywają podczas wiosennych i jesiennych wędrówek.

W Polsce powstało do dziś 121 parków krajobrazowych. Można w nich prowadzić działalność gospodarczą, m.in. turystyczną, leśną i rolną, pod warunkiem, że nie jest uciążliwa dla środowiska.

Obszary cenne przyrodniczo podlegają ochronie całkowitej lub częściowej

Zarówno w parkach narodowych i krajobrazowych, jak i w rezerwatach przyrody wyznacza się w zależności od potrzeb tereny objęte ochroną ścisłą (całkowitą) lub częściową.

Na terenach objętych ochroną ścisłą przyroda „gospodaruje” samodzielnie, bez udziału człowieka. Nikt tutaj nie przeciwdziała zarastaniu jeziora, nie kosi śródleśnej łąki, nie usuwa zwalonych drzew. W takim miejscu przyroda o wszystkim „decyduje” sama.

Na obszarach objętych ochroną częściową człowiek wspiera przyrodę w celu zachowania lub przywrócenia jej określonych cech. Do takich działań należy np. zwalczanie szkodników roślin, odnawianie lasów czy koszenie łąk, aby nie zarosły.

Jak się zachowywać na obszarze chronionym?

Przebywanie w parku narodowym czy rezerwacie przyrody wymaga podporządkowania się pewnym ograniczeniom. Na przykład nie wolno przebywać w niektórych miejscach objętych ochroną ścisłą. Te tereny, które zostały udostępnione dla turystów, można zwiedzać wyłącznie w towarzystwie przewodnika. Na obszarach objętych ochroną częściową można się poruszać samodzielnie, ale tylko w ciągu dnia i wyłącznie po oznakowanych szlakach turystycznych lub ścieżkach dydaktycznych. Ponadto trzeba przestrzegać innych przepisów regulaminu obowiązującego na danym obszarze chronionym.

Obiekty i obszary chronione w Polsce

Celem ochrony przyrody jest zachowanie cennych składników przyrody ożywionej i nieożywionej oraz całych krajobrazów w niezmienionym lub jak najmniej zmienionym stanie. Poznaj niektóre z nich.

Pojedyncze obiekty przyrody także podlegają ochronie

Przykładem pojedynczych obiektów, które podlegają ochronie, są pomniki przyrody. W Polsce jest prawie 35 000 pomników przyrody. Dzielimy je na dwie grupy:

•    pomniki przyrody ożywionej, np. zabytkowe aleje drzew, rzadkie krzewy lub pojedyncze drzewa wyróżniające się wiekiem, rozmiarami, kształtem lub innymi cechami,

•    pomniki przyrody nieożywionej, np. głazy narzutowe (czyli przywleczone do Polski przez lądolód), pojedyncze skałki, jaskinie, źródła, wodospady.

To najważniejsze!

■    Do obszarów chronionych należą parki narodowe, rezerwaty przyrody i parki krajobrazowe. W Polsce są 23 parki narodowe.

■    W zależności od potrzeb w granicach obszarów chronionych wprowadza się ochronę ścisłą lub częściową.

■    Na obszarze objętym ochroną ścisłą człowiek nie może prowadzić żadnej działalności.

■    Na obszarze objętym ochroną częściową człowiek podejmuje działania wspierające przyrodę w zachowaniu jej cech, np. zwalcza szkodniki roślin.

■    Podlegające ochronie pojedyncze obiekty przyrody to pomniki przyrody.

Wyróżnia się pomniki przyrody ożywionej (np. pojedyncze drzewa lub aleje drzew) i nieożywionej (np. wodospady, głazy narzutowe).