Strona główna
Czy Luter bez Gutenberga nie mógłby ogłosić swoich tez?

Czy Luter bez Gutenberga nie mógłby ogłosić swoich tez?

28/03/2017

Pochodzili z dwóch zupełnie różnych światów. Nigdy się nie spotkali. Gdyby zaś tak się stało, na pewno doszłoby do spięcia między głęboko wierzącym katolikiem Gutenbergiem a byłym mnichem i reformatorem Lutrem. Kiedy rodził się Luter, Gutenberg od piętnastu lat już nie żył, jednak ich dokonania wspólnie zrewolucjonizowały świat.

Ogłoszenie przez Lutra w 1517 roku jego 95 tez w Wittenberdze było formą protestu przeciwko handlowaniu przez Kościół w Rzymie odpustami (wierni mogli za gotówkę odkupić swoje grzechy). Ten odważny czyn przeszedłby zapewne w historii niezauważony, gdyby wcześniej syn patrycjusza z Moguncji nie wynalazł czegoś, co zapoczątkowało epokę mass mediów. Jan Gutenberg odlewa ze stopu metali ruchome czcionki, składa z nich słowa i zdania, a następnie umieszcza je w drewnianej ramie, barwi i wreszcie kładzie na nich papier, który później dociska stemplem. Rezultat? Powielanie tekstów staje się proste, tanie i wydajne - nigdy wcześniej ich kopiowanie nie zajmowało tak mało czasu.

To dlatego wywrotowe tezy Lutra rozprzestrzeniają się błyskawicznie na terenie całych Niemiec, a potem innych krajów, w tym Polski. Ich oddziaływanie można porównać do płonącej zapałki rzuconej na podłogę strychu pełnego siana. Luter napisał swoje tezy po łacinie - ale już wkrótce krążyły po całej Europie ich tłumaczenia. Teolog domaga się w nich uczonej dysputy, reformy Kościoła. Szybko powstaje nowy ruch społeczny i związany z nim Kościół. Przesłanie brzmi następująco: wierny nie potrzebuje już pośrednika między sobą a Bogiem. Sam jest odpowiedzialny za zbawienie swojej duszy. Efektem działania ruchu reformatorskiego jest nowy obraz człowieka: jednostki wyposażonej w niezbywalne prawa.

Od owych 95 tez do Powszechnej deklaracji praw człowieka jest co prawda daleka droga, ale bez wynalezionej przez Gutenberga prasy drukarskiej byłaby z pewnością o wiele dłuższa. Słowo toruje sobie drogę za pomocą pierwszego masowego środka przekazu w historii ludzkości i znacząco wpływa na rozwój języków narodowych w piszącej po łacinie Europie. Pierwsze są książki i druki okolicznościowe, z czasem pojawi się prasa, radio, telewizja i internet.